Hirsutyzm: nadmierne owłosienie u kobiet, przyczyny i leczenie

Nadmierne owłosienie i wypadanie włosów wydają się problemami z przeciwnych biegunów. W gabinecie trychologicznym okazują się natomiast dwiema stronami tego samego mechanizmu hormonalnego, a pacjentki miewają je jednocześnie: gęstniejący zarost na twarzy i przerzedzenie na szczycie głowy.

Pod pojęciem nadmiernego owłosienia kryją się dwa różne zaburzenia, które bywają mylone nawet w opisach medycznych. Hirsutyzm zależy od androgenów i dotyczy wyłącznie kobiet. Hipertrychoza od androgenów nie zależy, obejmuje obie płcie i dowolne okolice ciała. Rozróżnienie nie jest formalnością: przesądza o tym, jakie badania mają sens i czy leczenie antyandrogenowe w ogóle zadziała.

Hirsutyzm: nadmierne owłosienie u kobiet w miejscach typowych dla mężczyzn

Hirsutyzm to nadmierne owłosienie u kobiet, pojawiające się w miejscach typowych dla owłosienia męskiego. Dotyczy około 5 do 10 procent kobiet w wieku rozrodczym, a część opracowań podaje przedział do 15 procent, zależnie od przyjętego progu w skali mFG i badanej populacji. Zmiany obejmują okolice zależne od androgenów: na twarzy, zwłaszcza na brodzie i nad górną wargą, na klatce piersiowej, brzuchu, plecach, ramionach i udach. Włosy meszkowe, dotąd cienkie i jasne, przekształcają się tam w grube, ciemne włosy terminalne.

Kluczowe jest słowo „lokalizacja”. To samo owłosienie na przedramionach czy podudziach hirsutyzmem nie jest, ponieważ te obszary zależą głównie od genetyki i pochodzenia etnicznego, a nie od hormonów.

Skala Ferrimana-Gallweya (mFG): jak ocenia się nasilenie hirsutyzmu

Standardem diagnostycznym pozostaje zmodyfikowana skala Ferrimana-Gallweya (mFG). Pierwotna wersja z 1961 roku obejmowała 11 obszarów ciała. W 1981 roku usunięto z niej przedramiona i podudzia, ponieważ wykazano, że owłosienie w tych miejscach jest słabiej zależne od androgenów.

Dziś ocenia się gęstość włosów terminalnych w dziewięciu strefach androgenozależnych, każdą w skali od 0 do 4 punktów. Maksymalny wynik to 36 punktów.

Próg rozpoznania nie jest jednak uniwersalny i zależy od pochodzenia etnicznego pacjentki:

• 8 punktów lub więcej u kobiet rasy kaukaskiej, w tym w populacji polskiej, oraz u kobiet rasy czarnej
• 9 do 10 punktów u kobiet z rejonu Morza Śródziemnego, pochodzenia latynoskiego i z Bliskiego Wschodu, u których naturalna gęstość owłosienia jest wyższa
• od 2 do 7 punktów u kobiet pochodzenia azjatyckiego, zależnie od populacji: 2 punkty dla Chinek Han, do 7 punktów dla kobiet z południowych Chin
• 6 punktów u kobiet z Ameryki Południowej

Dla rasy kaukaskiej wynik od 8 do 15 punktów oznacza hirsutyzm łagodny, od 16 do 25 umiarkowany, a powyżej 25 ciężki.

Jest tu jedna pułapka, o której warto wiedzieć przed wizytą. Niski wynik w skali mFG nie wyklucza hiperandrogenizmu, jeśli pacjentka regularnie poddaje się epilacji laserowej albo depilacji. Zabiegi maskują rzeczywisty obraz kliniczny, więc lekarz musi o nie zapytać, a pacjentka powinna o nich wspomnieć.

Czy stosuje się inne skale?

Skala mFG pozostaje standardem w wytycznych endokrynologicznych i dermatologicznych, ale w węższych zastosowaniach spotyka się także inne narzędzia. Skala Lorenzo bywa wspominana w starszej literaturze ginekologicznej i służy głównie ocenie owłosienia w ograniczonych lokalizacjach.

Ponieważ punktacja od 0 do 4 bywa subiektywna, a powtarzalność ocen między badaczami niska, w badaniach klinicznych i aplikacjach telemedycznych wprowadza się skale oparte na ustandaryzowanych wzorcach fotograficznych. Ułatwia to pacjentce samoocenę jeszcze przed wizytą.

Przyczyny hirsutyzmu: PCOS, nadnercza, leki

Podłoże hirsutyzmu jest wieloczynnikowe, ale rozkład przyczyn jest dość przewidywalny.

• Zespół policystycznych jajników (PCOS): najczęstsza przyczyna endokrynologiczna, odpowiadająca za 70 do 80 procent wszystkich przypadków. O hormonalnych i metabolicznych powiązaniach tego zespołu piszemy szerzej we wpisie o insulinooporności a wypadaniu włosów.
• Hirsutyzm idiopatyczny: od 5 do 20 procent przypadków. Wśród kobiet z regularnymi cyklami i łagodnym hirsutyzmem, czyli wynikiem od 8 do 15 punktów w skali mFG, postać idiopatyczna stanowi około połowy rozpoznań. Stężenia androgenów we krwi są prawidłowe, natomiast mieszki włosowe wykazują zwiększoną wrażliwość na testosteron i dihydrotestosteron.
• Choroby nadnerczy: przede wszystkim nieklasyczna postać wrodzonego przerostu nadnerczy, którą wykrywa oznaczenie 17-hydroksyprogesteronu w godzinach porannych, rzadziej guzy wydzielające androgeny.
• Guzy jajników wydzielające androgeny: rzadkie, ale wymagające wykluczenia przy gwałtownym nasileniu objawów.
• Leki: testosteron, danazol, steroidy anaboliczne, część leków przeciwdrgawkowych.

W diagnostyce różnicowej uwzględnia się dodatkowo hiperprolaktynemię, zespół Cushinga, akromegalię oraz zaburzenia czynności tarczycy. Nie są to typowe przyczyny izolowanego hirsutyzmu, ale bywają jego tłem, gdy obraz kliniczny na to wskazuje.

Zespół Cushinga to stan nadmiaru kortyzolu, najczęściej wynikający z długotrwałego przyjmowania leków sterydowych albo z niewielkich guzów. Akromegalia jest rzadką chorobą wynikającą z nadmiernego wydzielania hormonu wzrostu przez łagodny guz przysadki i powoduje powolny rozrost kości, stawów i tkanek miękkich.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Część objawów wymaga diagnostyki bez czekania. Jeśli zauważysz którykolwiek z poniższych, umów wizytę u ginekologa albo endokrynologa:

• gwałtowny początek i szybkie narastanie owłosienia,
• obniżenie barwy głosu,
• przyrost masy mięśniowej i zmiana sylwetki,
• przerzedzenie włosów na skórze głowy w układzie typowym dla mężczyzn,
• zaburzenia miesiączkowania albo ich zatrzymanie.

To objawy wirylizacji i wymagają pilnej diagnostyki. Jeśli chcesz zacząć od oceny stanu włosów i skóry głowy, punktem wyjścia jest pierwsza konsultacja u trychologa.

Dlaczego ten sam hormon zagęszcza brodę i przerzedza głowę

Sedno hirsutyzmu to przekształcenie włosów meszkowych we włosy terminalne pod wpływem androgenów. W jednostce włosowo-łojowej działa enzym 5-alfa-reduktaza, który przekształca testosteron w dihydrotestosteron (DHT). DHT ma znacznie wyższe powinowactwo do receptora androgenowego, więc działa silniej. W mieszkach brody i skóry głowy przeważa typ II, ale w skórze aktywny jest także typ I. Dlatego lek hamujący wyłącznie typ II daje efekt tylko częściowy.

Związany z receptorem DHT uruchamia geny odpowiedzialne za produkcję keratyny, wydłuża fazę wzrostu i pogrubia łodygę włosa. Na brodzie, klatce piersiowej i brzuchu daje to terminalizację, czyli owłosienie gęstsze i ciemniejsze.

Paradoks polega na tym, że dokładnie ten sam mechanizm leży u podstaw łysienia androgenowego u mężczyzn i łysienia typu żeńskiego u kobiet. W predysponowanych genetycznie obszarach skóry głowy DHT skraca fazę anagenu, wydłuża fazę kenogenu i prowadzi do stopniowej miniaturyzacji mieszków.

O tym, czy hormon zagęści owłosienie, czy je przerzedzi, decyduje więc nie sam hormon, tylko lokalizacja mieszka i jego uwarunkowana genetycznie wrażliwość. Dlatego pacjentka może jednocześnie zmagać się z hirsutyzmem na twarzy i z wypadaniem włosów na szczycie głowy. Ten sam mechanizm po stronie skóry głowy opisaliśmy przy łysieniu androgenowym, a możliwości postępowania u kobiet zebraliśmy na stronie o leczeniu łysienia u kobiet. Na tej samej zasadzie działają leki blokujące 5-alfa-reduktazę, opisane we wpisach o finasterydzie i dutasterydzie.

Leczenie hirsutyzmu

Leczenie prowadzi się trójtorowo: ustala się przyczynę, ogranicza wpływ androgenów na mieszek i usuwa włosy, które już się terminalizowały. Efekty nie pojawiają się szybko, ponieważ terapia działa głównie na nowy cykl wzrostu włosa. Pierwszą ocenę skuteczności farmakoterapii robi się zwykle po około 6 miesiącach, a pełniejszą po 9 do 12 miesięcy.

Leczenie przyczynowe

Przy hirsutyzmie związanym z PCOS postępowanie obejmuje zarówno objawy androgenizacji, jak i zaburzenia metaboliczne. U pacjentek z nadmierną masą ciała pomaga stopniowa redukcja masy ciała, poprawa jakości diety, regularna aktywność fizyczna i leczenie zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Redukcji masy ciała nie należy jednak przedstawiać jako jedynej ani szybkiej metody leczenia.

Podejrzenie guza jajnika lub nadnerczy, wrodzonego przerostu nadnerczy, zespołu Cushinga albo hirsutyzmu polekowego wymaga leczenia konkretnej przyczyny. Gwałtownie narastający hirsutyzm, obniżenie głosu, przyrost masy mięśniowej, łysienie typu męskiego lub zaburzenia miesiączkowania to objawy wirylizacji i wymagają pilnej diagnostyki ginekologicznej lub endokrynologicznej.

Antykoncepcja hormonalna

U kobiet, które nie planują ciąży, złożone tabletki antykoncepcyjne bywają leczeniem pierwszego rzutu w hirsutyzmie związanym z PCOS oraz w hirsutyzmie idiopatycznym. Hamują jajnikową produkcję androgenów i zwiększają stężenie SHBG (Sex Hormone Binding Globulin), co obniża pulę wolnego testosteronu.

Dobór preparatu wymaga uwzględnienia przeciwwskazań, ryzyka zakrzepowo-zatorowego, migreny z aurą, palenia tytoniu, wieku i ciśnienia tętniczego.

Leki antyandrogenowe

Jeśli po co najmniej 6 miesiącach leczenia hormonalnego lub metod kosmetycznych efekt jest niewystarczający, lekarz może rozważyć dodanie antyandrogenów. W praktyce stosuje się przede wszystkim spironolakton, a w wybranych sytuacjach finasteryd. Oba są u kobiet stosowane poza zarejestrowanym wskazaniem, wyłącznie z decyzji lekarza. Dutasteryd bywa wymieniany w tym kontekście, ale wytyczne Endocrine Society stwierdzają wprost brak danych klinicznych potwierdzających jego skuteczność w hirsutyzmie, a charakterystyka produktu leczniczego wyklucza stosowanie u kobiet.

Antyandrogeny wymagają nadzoru lekarskiego. U kobiet w wieku rozrodczym nie wolno ich stosować bez skutecznej antykoncepcji, ponieważ mogą zaburzać rozwój płodu, zwłaszcza płodu męskiego. Finasteryd jest jednoznacznie przeciwwskazany w ciąży.

Wytyczne Endocrine Society odradzają stosowanie flutamidu w hirsutyzmie. Powodem jest hepatotoksyczność: opisywano przypadki niewydolności wątroby wymagającej przeszczepienia, a także zgony. Octan cyproteronu w dawkach od 10 mg na dobę bywa stosowany dopiero wtedy, gdy inne metody zawiodły. Po przeglądzie bezpieczeństwa Europejskiej Agencji Leków z 2020 roku wiadomo, że ryzyko oponiaka rośnie wraz z łączną dawką przyjętą w całym okresie leczenia. Dlatego dawkę redukuje się do najmniejszej skutecznej, a rozpoznanie oponiaka oznacza trwałe odstawienie leku.

Leczenie miejscowe

W hirsutyzmie twarzy można rozważyć eflornitynę w kremie. Hamuje ona aktywność dekarboksylazy ornitynowej w mieszku i spowalnia wzrost nowych włosów, ale nie usuwa włosów już obecnych. Dlatego łączy się ją zwykle z laseroterapią albo inną metodą epilacji. Stosowanie wymaga oceny przeciwwskazań, tolerancji skóry i dostępności preparatu.

Depilacja i epilacja

Farmakoterapia nie usuwa włosów, które już stały się terminalne, więc metody bezpośrednie są stałym elementem leczenia:

• Epilacja laserowa lub fotoepilacja: najskuteczniejsza przy ciemnych włosach i jaśniejszej skórze.
• Elektroliza: przydatna przy pojedynczych włosach oraz włosach jasnych, które słabo reagują na laser.
• Golenie, przycinanie, depilacja mechaniczna i woskowanie: metody objawowe, które nie zwiększają liczby ani grubości włosów.

Laseroterapię powinna wykonywać osoba doświadczona, dobierając parametry do fototypu skóry i koloru włosów. Przy ciemniejszej karnacji ryzyko przebarwień jest wyższe i wymaga szczególnej ostrożności.

Suplementy przy hirsutyzmie: co naprawdę wiadomo

Suplementy nie są leczeniem pierwszego rzutu i nie zastępują diagnostyki ani farmakoterapii. Najwięcej danych dotyczy pacjentek z PCOS, ale jakość dowodów bywa niska, a wpływ na sam hirsutyzm zwykle niewielki albo niepewny. Poniżej to, co można powiedzieć uczciwie o każdej z popularnych opcji.

Inozytol

Inozytole działają jako przekaźniki wewnątrzkomórkowe dla insuliny i zwiększają wrażliwość tkanek na jej działanie. Ponieważ wysoka insulina pobudza komórki tekalne jajników do nadprodukcji androgenów i hamuje syntezę SHBG w wątrobie, obniżenie insulinemii zmniejsza pulę wolnego testosteronu. Badania najczęściej dotyczą połączenia mio-inozytolu z D-chiro-inozytolem w proporcji 40 do 1.

Inozytol można rozważyć u wybranych kobiet z PCOS, zwłaszcza gdy celem jest wsparcie parametrów metabolicznych. Aktualne wytyczne wskazują jednak na ograniczone korzyści w zakresie samego hirsutyzmu i nie rekomendują konkretnego typu, proporcji ani dawki z powodu niewystarczającej jakości dowodów.

N-acetylocysteina (NAC)

NAC jest prekursorem glutationu i silnym antyoksydantem. W badaniach nad PCOS poprawiała profil metaboliczny i wrażliwość na insulinę, bywała też porównywana z metforminą. Wyniki sugerują możliwe korzyści u części pacjentek, ale nie uzasadniają traktowania NAC jako standardowego leczenia hirsutyzmu. Zastosowanie ocenia się indywidualnie, uwzględniając choroby współistniejące i tolerancję przewodu pokarmowego.

Witamina D i kwasy omega-3

Niedobór witaminy D jest częsty u kobiet z PCOS. Badania nad wpływem jej suplementacji na insulinooporność i wykładniki stanu zapalnego dają niejednoznaczne wyniki, a wytyczne dotyczące PCOS nie zalecają jej rutynowo w celu poprawy parametrów metabolicznych. Kwasy EPA i DHA poprawiają profil lipidowy i w części badań obniżały testosteron całkowity. Żaden z tych składników nie ma jednak bezpośredniego działania antyandrogennego.

Witaminę D suplementuje się przede wszystkim przy potwierdzonym niedoborze albo zwiększonym ryzyku jego wystąpienia. Więcej o roli poszczególnych składników piszemy we wpisie o witaminach na wypadanie włosów.

Mięta zielona (Mentha spicata)

Niewielkie badania nad naparami i ekstraktami z mięty zielonej sugerowały obniżenie wolnego testosteronu oraz wzrost LH, FSH i estradiolu. Dane są jednak ograniczone i nie pozwalają traktować mięty jako równoważnej terapii farmakologicznej. Nie ustalono zwalidowanej dawki ani standaryzowanego schematu.

Palma sabałowa (Serenoa repens)

Palma sabałowa działa jako łagodny roślinny inhibitor 5-alfa-reduktazy i bywa stosowana w łysieniu androgenowym. Dowody dotyczące hirsutyzmu są jednak niewystarczające, aby rekomendować ją jako standardowe leczenie. Preparaty mogą wchodzić w interakcje z lekami i nie powinny być stosowane w ciąży bez konsultacji.

Lukrecja i peonia biała

Glicyryzyna z lukrecji hamuje enzymy szlaku biosyntezy androgenów, a peonia sprzyja aromatyzacji testosteronu do estrogenów. Dowody dotyczące tego połączenia są dziś niewystarczające do formułowania zaleceń, a sama lukrecja może podnosić ciśnienie tętnicze, obniżać potas, powodować zatrzymanie płynów i zaburzenia rytmu serca. Z tego powodu nie należy jej stosować w ciąży i w okresie karmienia, przy nadciśnieniu, hipokaliemii, chorobach nerek i serca oraz równocześnie z lekami moczopędnymi i glikozydami nasercowymi.

Wniosek praktyczny jest jeden: suplementy mogą co najwyżej wspierać leczenie prowadzone przez lekarza i tylko po omówieniu ograniczeń dowodów. Nie zastępują diagnostyki przyczyny ani terapii pierwszego rzutu.

Praktyczny model postępowania

U pacjentki z łagodnym hirsutyzmem bez objawów wirylizacji ścieżka wygląda zwykle tak:

1. potwierdzenie rozpoznania i ocena w skali mFG,
2. wywiad dotyczący cykli, leków, masy ciała i objawów hiperandrogenizmu,
3. badania hormonalne dobrane do obrazu klinicznego,
4. epilacja laserowa, elektroliza albo inna metoda usuwania owłosienia,
5. leczenie hormonalne, jeśli objawy są istotne klinicznie lub psychologicznie,
6. ewentualny suplement wyłącznie jako dodatek, po omówieniu ograniczeń dowodów.

Gwałtowny początek, objawy wirylizacji, bardzo wysokie stężenia androgenów albo nieprawidłowe wyniki badań obrazowych wymagają pilnej konsultacji endokrynologicznej lub ginekologicznej.

Hipertrychoza: owłosienie niezależne od androgenów

Hipertrychoza to nadmierne owłosienie uogólnione lub miejscowe, które nie zależy od androgenów i nie ogranicza się do typowo męskich lokalizacji. Dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn, a jej rozmieszczenie bywa symetryczne i obejmuje obszary hormonalnie obojętne.

Postacie hipertrychozy

Hipertrychoza wrodzona wiąże się z zespołami genetycznymi, na przykład zespołem Ambras, oraz z wrodzonymi zaburzeniami metabolizmu.

Hipertrychoza nabyta bywa następstwem:

• chorób ogólnoustrojowych, w tym anoreksji, bulimii i zaburzeń metabolicznych,
• chorób skóry,
• leków, takich jak cyklosporyna, fenytoina, diazoksyd, glikokortykosteroidy, psoraleny czy penicylamina,
• uszkodzeń skóry, blizn, znamion oraz obszarów przewlekłego drażnienia lub zapalenia,
• procesów nowotworowych,
• działania niepożądanego minoksydylu stosowanego w leczeniu łysienia androgenowego,
• zaburzeń neurologicznych.

Hirsutyzm a hipertrychoza: kluczowe różnice

Cztery cechy wystarczą, żeby odróżnić oba zaburzenia jeszcze przed badaniami hormonalnymi.

Leczenie hipertrychozy

Hipertrychozę leczy się przede wszystkim przez ustalenie i usunięcie przyczyny, a dopiero potem, jeśli owłosienie się utrzymuje lub przeszkadza estetycznie, przez odpowiednio dobraną epilację. Leczenie antyandrogenowe w hipertrychozie nie działa, ponieważ nadmierne owłosienie nie wynika tu z działania androgenów.

W wywiadzie ocenia się czas pojawienia się owłosienia, dynamikę zmian, przyjmowane leki i suplementy, choroby przewlekłe, objawy wirylizacji oraz objawy ogólnoustrojowe. Nagły, szybko postępujący wzrost owłosienia wymaga diagnostyki lekarskiej, a nie wyłącznie zabiegów kosmetycznych.

Hipertrychoza polekowa

Jeżeli przyczyną jest przyjmowany lek, lekarz może zmniejszyć jego dawkę, zmienić preparat, zastąpić go innym albo odstawić, o ile jest to bezpieczne i uzasadnione klinicznie. Nie wolno samodzielnie odstawiać leków, w szczególności minoksydylu doustnego, leków przeciwpadaczkowych, glikokortykosteroidów i leków immunosupresyjnych.

Przy hipertrychozie wywołanej minoksydylem owłosienie zwykle stopniowo się zmniejsza po redukcji dawki lub odstawieniu preparatu. W piśmiennictwie opisywano ustępowanie zmian w ciągu kilku miesięcy, choć tempo zależy od lokalizacji, dawki i indywidualnej reakcji.

Przy izolowanej, łagodnej hipertrychozie bez objawów ogólnoustrojowych można też pozostawić skuteczne leczenie minoksydylem i równolegle usuwać włosy. Decyzja zależy od nasilenia działania niepożądanego i preferencji pacjenta. Więcej o różnicach między formami leku piszemy we wpisie o minoksydylu miejscowym i doustnym.

Metody usuwania owłosienia

Laser zapewnia długotrwałą redukcję owłosienia, ale zwykle nie gwarantuje całkowitego i bezterminowego usunięcia wszystkich włosów. Elektroliza sprawdza się przy pojedynczych włosach oraz tam, gdzie laser nie zadziała. Poza częścią efektów elektrolizy wszystkie metody wymagają okresowego powtarzania, ponieważ włosy wchodzą w kolejne cykle wzrostu.

Hipertrychoza twarzy

Przy nadmiernym owłosieniu twarzy rozważa się laseroterapię, jeśli pozwala na to kolor włosów, elektrolizę przy włosach jasnych lub pojedynczych, czasową depilację mechaniczną albo chemiczną oraz eflornitynę miejscową, jeśli lekarz uzna ją za właściwą. Eflornityna spowalnia wzrost włosów, ale ich nie usuwa, więc stanowi uzupełnienie epilacji.

Hipertrychoza wrodzona

W rzadkich postaciach wrodzonych nie ma dziś leczenia przyczynowego. Postępowanie obejmuje konsultację dermatologiczną, a w uzasadnionych przypadkach genetyczną, ocenę cech zespołu towarzyszącego, indywidualny dobór metod depilacji oraz wsparcie psychologiczne, zwłaszcza gdy problem wpływa na funkcjonowanie społeczne.

Czy suplementy pomagają w hipertrychozie?

Nie ma wiarygodnych dowodów, że jakikolwiek suplement hamuje hipertrychozę. Suplementację stosuje się wyłącznie przy potwierdzonym niedoborze lub konkretnym wskazaniu medycznym, a uzupełnienie niedoboru nie jest równoznaczne z leczeniem nadmiernego owłosienia.

Minoksydyl a nadmierne owłosienie

Na konsultacjach trychologicznych stale wraca to samo pytanie: czy minoksydyl może nasilać hirsutyzm u kobiet leczonych z powodu łysienia typu żeńskiego. Odpowiedź zależy od postaci leku. Przy minoksydylu miejscowym nadmierne owłosienie zdarza się rzadko i zwykle jest zlokalizowane, najczęściej na twarzy. Przy minoksydylu doustnym w małej dawce hipertrychoza jest najczęstszym działaniem niepożądanym i dotyczy kilkunastu procent leczonych. W obu przypadkach jest to hipertrychoza, a nie hirsutyzm, bo nie wynika z nadmiaru androgenów.

Ryzyko można ograniczyć kilkoma prostymi nawykami:

• dokładne mycie rąk po każdej aplikacji,
• unikanie kontaktu preparatu z twarzą, w tym niekładzenie się spać tuż po nałożeniu płynu,
• stosowanie pianki zamiast roztworu,
• u pacjentek z PCOS równoległe rozważenie terapii antyandrogenowej.

Podsumowanie

Hirsutyzm i hipertrychoza to odrębne zaburzenia, które wymagają innej diagnostyki i innego leczenia. Hirsutyzm wiąże się z działaniem androgenów i bywa wskazaniem do leczenia hormonalnego, antyandrogenowego oraz epilacji. Hipertrychozę leczy się przede wszystkim przez rozpoznanie przyczyny, modyfikację leczenia sprawczego i dobór metody usuwania włosów.

W Perfect Hair Clinic w Katowicach plan postępowania obejmuje ocenę kliniczną, diagnostykę hormonalną, trichoskopię oraz dobór terapii zgodnie z rozpoznaniem i bezpieczeństwem pacjentki. Zasady prowadzenia farmakoterapii opisaliśmy na stronie terapia farmakologiczna. Więcej materiałów znajdziesz w innych wpisach o wypadaniu włosów.

FAQ

Źródła

• Evaluation and Treatment of Hirsutism in Premenopausal Women: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. Martin K.A. i wsp., The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2018. Podstawowe wytyczne dotyczące rozpoznawania i leczenia hirsutyzmu.
• Hypertrichosis. Wendelin D.S., Pope D.N., Mallory S.B., Journal of the American Academy of Dermatology, 2003. Przegląd postaci wrodzonych i nabytych hipertrychozy.
• Recommendations From the 2023 International Evidence-Based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. Teede H.J. i wsp., The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2023. Aktualne wytyczne dotyczące PCOS, w tym ocena hiperandrogenizmu.
• International evidence-based guideline on assessment and management of PCOS: a Nordic perspective. Forslund M. i wsp. Komentarz do wytycznych z perspektywy krajów nordyckich.
• A randomized bilateral vehicle-controlled study of eflornithine cream combined with laser treatment in the reduction of unwanted facial hair in women. Hamzavi I. i wsp. Skuteczność eflornityny w połączeniu z laseroterapią.
• Best practice options for hair removal in patients with hirsutism. Lapidoth M. i wsp. Porównanie metod usuwania owłosienia.
• Hypertrichosis in females applying minoxidil topical solution for hair regrowth. Dawber R.P.R. Opis hipertrychozy przy minoksydylu miejscowym.
• Characterization and management of hypertrichosis induced by low-dose oral minoxidil in the treatment of hair loss. Jimenez-Cauhe J. i wsp. Charakterystyka i postępowanie przy hipertrychozie po minoksydylu doustnym.
• Hypertrichosis with low dose oral minoxidil and spironolactone combination therapy versus low dose oral minoxidil monotherapy in females with alopecia. Nohria A. i wsp. Porównanie terapii skojarzonej z monoterapią.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W razie zauważenia nadmiernego owłosienia lub nasilonego wypadania włosów zalecamy osobistą konsultację z lekarzem dermatologiem albo trychologiem.